|
|
|
|
|
بافت فرسوده، سیاهچاله تهران
هلیا قاضی میرسعید : نوسازی بافت های فرسوده شهری سال های طولانی درگیر اما و اگرهای مسئولان مانده است و اکنون کلید حل این بحران از دیدگاه بسیاری از مسئولان و کارشناسان در نظر گرفتن سیاست های تشویقی برای انبوه سازان است، به گونه ای که بتوان برای آنها انگیزه های بیشتری به منظور فعالیت در مناطق دارای بافت های فرسوده ایجاد کرد و از این رهگذر گام هایی موثر برای نوسازی بافت های فرسوده شهری برداشت.
جمعیت ساكن در بافتهای فرسوده بیش از نیمی از جمعیت تهران را تشكیل میدهد بهطوری كه به گفته مسوولان شهری اگر زلزلهای در تهران رخ دهد، چهار تا پنج میلیون نفر از جمعیت هشت میلیونی پایتخت در معرض خطر جدی مرگ قرار میگیرند و تعداد بسیاری از ساكنان بافتهای فرسوده در ساعات نخستین حادثه، جان خود را از دست میدهند.
هر چند بسیاری از کارشناسان در ارزیابی فعالیت انبوه سازان در حوزه بافت های فرسوده معتقدند که این امر نتوانسته سرعت نوسازی و اصلاح بافت ها را افزایش دهد اما در عین حال آمار و ارقام موجود حاکی از گرایش گروهی از دست اندرکاران صنعت ساخت وساز در بخش خصوصی برای سرمایه گذاری در بافت های فرسوده و اجرای پروژه های انبوه سازی است.
براساس آخرین بررسیهای انجام شده از سوی سازمان نوسازی شهر تهران، 150 كیلومترمربع از مجموع 270 كیلومتر مساحت تهران را بافت فرسوده تشكیل داده است، به عبارتی بیش از نیمی از خانههای تهران (800 هزار واحد مسكونی) فرسودهاند و سه هزار و 260 هكتار از این بافتها به خاطر خطر ریزش در شرایط بحرانی قرار دارند
جمعیت ساكن در بافتهای فرسوده نیز بیش از نیمی از جمعیت تهران را تشكیل میدهد بهطوری كه به گفته مسوولان شهری اگر زلزلهای در تهران رخ دهد، چهار تا پنج میلیون نفر از جمعیت هشت میلیونی پایتخت در معرض خطر جدی مرگ قرار میگیرند و تعداد بسیاری از ساكنان بافتهای فرسوده در ساعات نخستین حادثه، جان خود را از دست میدهند.
پیشگیری از وقوع فاجعههای انسانی حاصله از تخریب خانههای فرسوده و نوسازی این مناطق بسیار حائز اهمیت است، اما سالهاست كه به جای فعالیتهای عملی و تحول در احیا این بافتها از سوی مسئولان زیر ربط ، اقدامات مقتضی صورت نگرفته است. بارها دولت حرف از اختصاص میلیونها دلار فاینانس و فروش میلیاردها ریال اوراق مشاركت زده است كه به دلیل اختلاف میان دستگاههای زیر شاخه در بسیاری مواقع این اعتبارات در بافتهای فرسوده هزینه نشده و تنها شعار آن باقی مانده است.
در دو سال گذشته نیزتشویقها و تسهیلاتی همچون اعطای تراكم تشویقی و كاهش عوارض ساخت و ساز در بافتهای فرسوده در صورت تجمیع و نوسازی ریزدانهها از سوی شورای شهر تهران برای احیای بافتهای فرسوده اختصاص یافته است، اما از آن جایی كه ساكنان بافتهای فرسوده توان مالی كافی نداشته، كمتر از تراكم تشویقی استقبال كردهاند و به خاطر نبود فرهنگسازی و ترس از دست دادن چهار دیواری از طرح تجمیع استقبال نكردهاند.
اما درراستای مشكلات موجود در زمینه نوسازی بافتهای فرسوده شهرتهران، طرح ساماندهی مشاركتهای اجتماعی در نوسازی بافتهای فرسوده در شورای شهر تهران به تصویب رسیده كه بر اساس آن تشویقهایی برای ساكنان خانههای فرسوده در نظر گرفته شده است. در این طرح مالكان در صورت واگذاری داوطلبانه خانههای كمتر از 50 متر برای نوسازی به شهرداری تهران، تا سقف 60 متر واحد نو تحویل میگیرند كه در راستای تحقق این مساله مقرر شده است شهرداری زمینهای ذخیره خود را برای ساخت خانههای نو اختصاص دهد تا مالكان بافتهای فرسوده به این خانهها منتقل شوند كه به دلیل سطح پایین آگاهی عموم از مزیتهای این طرح، مجددا روند جایگزینی بافتهای فرسوده با كندی پیش میرود.
سید امیر منصوری عضو هیات علمی دانشگاه در این باره میگوید: سازمان نوسازی شهرداری تهران مطالعاتی را بر روی بخشی از بافتهای فرسوده تهران آغاز كرده و نوسازی 30 هزار واحد مسكونی را در دستور كار خود قرار داده است تا با اجرای طرح خانه به جای خانه، با مشاركت بخش خصوصی، آپارتمانهای نو احداث كند و به مالكان بافتهای فرسوده كه خانههای آنها در طرحهای عمرانی شهرداری قرار گرفته است ، واگذاركند.
تخفیف 50 درصد عوارض از بافتهای فرسوده و اخذ حق انشعابات پس از اتمام احداث ساختمان از دیگر تسهیلات این طرح به شمار میآید
احداث كاربریهای مهم و ارزشافزا در مناطق جنوبی و دارای بافت فرسوده راهكار دیگری برای رونق ساخت و ساز است به طوریكه هم اكنون كاربریهای ارزش افزا همچون دانشگاه، بیمارستان و واحدهای تجاری، وزارتخانهها و غیره در نیمه شمالی شهر موجب افزایش ارزش ملك شده است
این در حالیست كه كاربریهای با ارزش پایین همچون انبار، كارگاه، تعمیرگاه و سنگبری در جنوب تهران قرار گرفته و این امر ارزش ملك را در جنوب شهر كاهش داده است. اگر كاربریهای ارزش افزا در جنوب شهر تهران احداث شود، مسلما خانههای اطراف این كاربریها، ارزش زیادی پیدا خواهند كرد و نوسازی بافتهای فرسوده با مشاركت بخش خصوصی نیز از رونق بیشتری برخوردار خواهد بود. هم اكنون به دلیل فروش تراكم در شمال تهران و كاربریهای ارزشافزا در این منطقه و بیتوجهی به جنوب تهران، شهر تهران به دو قطب عیاننشین و فقیرنشین تبدیل شده است كه تنها انتقال و احداث وزارتخانهها، دانشگاهها و یا هر كاربری ارزشافزای دیگر در جنوب تهران سبب افزایش ارزش خانههای مستقر در این منطقه می شود.
به همین منظور وزارت مسكن و شهرسازی در گزارشی اعلام كرده است طرح جامع نوسازی بافتهای فرسوده اقدام كافی در زمینه نوسازی بافتهای فرسوده نیست و تعدادی از اعضای هیات علمی دانشگاهها نیز در این زمینه تذكراتی به مسوولان تهیه طرح جامع دادهاند، زیرا نمیتوان نصف شهر را كه از بافت فرسوده تشكیل شده است، نادیده گرفت و برای بقیه شهر نسخهای اختصاصی نوشت.
اعمال سیاستهای تشویقی موثر برای تجمیع اراضی، اعلام سیاستهای ترغیبی برای بهسا زی و مشاركت مردم در محدودههای نیازمند مقاوم سازی، حمایت و نظارت بر نوسازی در بافتهایی كه نیازمند توانبخشی و مداخله محدود با اعمال سیاستهای تشویقی است نیز از دیگر راهحلهای طرح جامع د زمینه بافتهای فرسوده است كه در سالهای اخیر بارها و بارها مطرح شده استبه طوریكه مسوولان سازمان شهرداری به ویژه شخص شهردار تهران نیز در این زمینه تاكید كردهاند كه سود حاصله از نوسازی، متعلق به ساكنان بافتهای فرسوده خواهد بود.
بدیهی است طرح نوسازی شهرداری تهران تنها شامل بخش بسیار محدودی از بافتهای فرسوده تهران میشود و نوسازی 800 هزار واحد مسكونی فرسوده تهران از عهده این سازمان و شهرداری خارج است.
وزیر مسكن نیز درخصوص اقدامات دولت برای نوسازی بافتهای فرسوده، اعلام كرده كه در تبصره شش قانون بودجه 86، تشویقها و تسهیلاتی از جمله فروش 600 میلیارد تومان اوراق مشاركت در نظر گرفته شده است و كارشناسان برنامهریزی شهری نیز بارها تاكید كردهاند بازسازی بافتهای فرسوده نیازمند مداخله و منابع مالی زیادی است اما سیاستهای اعمال شده از سوی دولت در راستای بازسازی و رفع نقص اماكن فرسوده در شهر تهران و دیگر مناطق ایران بسیار ناقص بوده است این درحالیست كه ریسك وقوع زلزله در شهر هشت میلیونی تهران به گفته كارشناسان شهری بیش از 70 درصد بوده و جان میلیونها نفر در خطر است و قطعا دلیلی محكمتر از این وجود ندارد، تا هر چه سریعتر تصمیم عملی برای نوسازی بافتهای فرسوده اتخاذ شود.
|
|
| |
